Pause-café: Znaczenie akcentu circonflexe na przykładzie Świąt Wielkiej Nocy

L’accent circonflexe est l’hirondelle de l’écriture.

– Jules Renard

 

Zbliżają się najważniejsze chrześcijańskie Święta w roku, które po francusku noszą nazwę Pâques. Słowo to pochodzi oczywiście od łacińskiego Pascha, ale co ciekawe, kiedyś w języku francuskim również pomiędzy “a” i “q” występowała literka “s” i tym samym wyraz ten był pisany następująco: Pasques. Taką informację możemy znaleźć oczywiście w książkach dotyczących etymologii wyrazów, ale możemy posłużyć się także wiedzą na temat akcentu circonflexe. Cóż to za akcent i jaką informację za sobą niesie ?

W języku francuskim istnieje kilka rodzajów akcentów, jednym z nich jest właśnie akcent circonflexe, czyli popularny “daszek”. Nie jest niczym innym, niż połączeniem akcentu aigu (é) z akcentem grave (è). Występuje nad literkami a, e, i, o oraz u. W przypadku a, e, o zmienia nieco wymowę, otóż każda z tych literek zapisana “z daszkiem” będzie miała nieco inne brzmienie, niż ta występująca bez niego.

â to tak zwane “a” postérieur, czyli tylne.

ê to tak zwane “e” ouvert, czyli otwarte.

ô to tak zwane “o”  fermé, czyli zamknięte.

Dodatkowo, akcent circonflexe niesie pewną informację. Otóż zazwyczaj mówi nam o tym, że gdzieś w pobliżu, kiedyś stało “s”. Mamy na to sporo przykładów:

Wielkanoc –  Pâques (kiedyś Pasques)

ŚwiętoFête (od feste, stąd też np. festyn)

Las – Forêt (od foresta)

Zamek – Château (od castel)

Wyspa –  île (od Isle)

Okno –  Fenêtre (od fenestre)

Akcent circonflexe “brał udział” również w głośnej sprawie dotyczącej reformy ortografii, jednak ten nad a, e oraz o nie został zniesiony. Więcej  na ten temat można poczytać w TYM artykule.

Advertisements

Quelle est la différence: wyrażenie “z dnia na dzień” w trzech różnych konstrukcjach

Jedno wyrażenie, trzy różne konstrukcje. Różnią się od siebie właściwie dwoma przyimkami. To kolejny dowód na to, że język francuski to język szczegółowy i precyzyjny. Oto trzy oblicza wyrażenia “z dnia na dzień“, które zmienia swoją formę w zależności od kontekstu:

Au jour le jour

Paul vit au jour le jour, il n’a  aucun projet d’avenir. – Paul żyje z dnia na dzień, nie ma żadnych planów na przyszłość.

On dit toujours qu’il faut vivre au jour le jour sans se soucier du lendemain. – Mówi się zawsze, że trzeba żyć z dnia na dzień i nie martwić się o jutro.

De jour en jour 

Elle est malade, son état s’aggrave de jour en jour. – Ona jest chora, jej stan pogarsza się z dnia na dzień.

Il fait des progrès en langue, son anglais s’améliore de jour en jour. – On robi postęp w nauce języka, jego angielski polepsza się z dnia na dzień.

Du jour au lendemain 

Cela ne me parait pas possible qu’il ait changé d’avis du jour au lendemain. – To mi się wydaje niemożliwe żeby zmienił zdanie z dnia na dzień.

Mon copain a disparu du jour au lendemain sans me dire un mot. – Mój chłopak zniknął z dnia na dzień, nie mówiąc mi ani słowa.

Co wiemy o kobietach, czyli rodzaj żeński rzeczowników

Nie mogę w to uwierzyć, ale dokładnie dziś, ósmego marca, mój blog obchodzi swoje trzecie urodziny ! Pamiętam doskonale, mój pierwszy, trochę nieudolny post,  pod starym adresem blogspot. Był to wpis z okazji Dnia Kobiet oczywiście, ale na pewno nie dotyczył on gramatyki. Dzisiaj będzie dokładnie… odwrotnie ! Z okazji święta wszystkich Pań, powiemy sobie trochę o “kobiecej stronie” języka francuskiego, czyli o rodzaju żeńskim rzeczowników ! 😀 Wiem doskonale, że rodzajniki to Wasze utrapienie, ale dzisiaj sprawa będzie prosta, bo zajmiemy się tylko połową tego zagadnienia. Zostawiamy na chwilę wszystko co z rodzajem męskim związane i pochylamy się nad tą, bardziej złożoną oczywiście, “damską” częścią języka.

lolooo

Kobietę w języku francuskim wyróżnia…

… rodzajnik określony LA lub nieokreślony UNE.

Kobiety w języku francuskim są najczęściej..

dyscyplinami naukowymi, np. la politique, la médicine 

nazwami chorób (niestety… :/), np. la variole, la bronchite

nazwami państw i kontynentów, które kończą się na  -e, np. l’Europe, la France

nazwami świąt, np. la Saint-Nicolas, la Toussaint

samochodami osobowymi (?!), np. une Peugeot, une Opel

Kobieta w języku francuskim pochodzi od mężczyzny ponieważ…

…rodzaj żeński tworzymy dodając do formy podstawowej (męskiej) rzeczownika literkę -e. Istnieje oczywiście mnóstwo zasad bardziej szczegółowych, takich jak: podwojenie ostatniej spółgłoski, np. un chat/une chatte, wymiana ostatniej spółgłoski np. un époux/une épouse, czy  ostatniej sylaby np. un admirateur/une admiratrice

Kobietę w języku francuskim można rozpoznać…

… po końcówkach oczywiście ! Kobieta to …

pasja – passion – rzeczowniki zakończone na – sion

delikatność – finesse –  rzeczowniki zakończone na – ese

piękno – beau – rzeczowniki zakończone na -té

ozdoba – parure – rzeczowniki zakończone na -ure

gwiazda filmowa – starlette – rzeczowniki zakończone na  – ette

wróżka – fée – rzeczowniki zakończone na – ée

talia – taille –  rzeczowniki zakończone na -aille

Kobieta kobiecie w języku francuskim nierówna bo…

… czasem, te które mogą wydawać się podobne mają  zupełnie inne charaktery…

Oto dwie formy żeńskie pochodzące od jednego słówka rodzaju męskiego, ale różniące się znaczeniem:

le débiteur (dłużnik)

la débitrice (dłużniczka)

la débiteuse (maszyna do cięcia drewna, kamienia i innych materiałów)

le charmeur (uwodziciel)

la charmeuse (uwodzicielka)

la charmeresse (czarodziejka)

le patron (szef)

la patronne (szefowa)

la patronnesse (patronka)

W języku francuskim istnieją także kobiety niezależne, gdyż…

… nie potrzebują rodzaju męskiego żeby istnieć !

Słówka, które występują zawsze w rodzaju żeńskim to :

une sentinelle (wartownik),

une victime (ofiara),

une vedette (gwiazda),

une idole (idol).

Niestety niektóre kobiety są zbyt słabe i…

… nie posiadają żeńskiego odpowiednika swojego zawodu.

Przykłady takich zawodów to:

un médecin (lekarz),

un procureur (prokurator),

un peintre (malarz),

un ingénieur (inżynier),

un chercheur (badacz).

jfh

 

Pause-café: Francuskie skróty – czym różnią się od polskich ?

Każdy, kto chociaż przez chwilę miał styczność z językiem francuskim wie, że jest to materia co najmniej specyficzna. Mnóstwo tam wyjątków, zasad, reguł, ale przede wszystkim słówek, które nie istnieją w innych językach, albo brzmią zupełnie inaczej. Francuzi lubią być oryginalni, a w ich język jest odzwierciedleniem ich mentalności. Istnieją natomiast takie aspekty języka, które siłą rzeczy będą różniły się od języka polskiego i takim przykładem są właśnie  skróty (les sigles) różnych instytucji, firm, zjawisk itd. Na przykład nasze ONZ, czyli Organizacja  Narodów Zjednoczonych to po francusku l’ONU (L’Organisation des Nations unies).   Należy o tym pamiętać i najpierw zorientować się czy dany skrót istnieje w ogóle w języku francuskim, a jeśli tak to “uzgodnić” go w odpowiedni sposób (w przykładzie, który podałam nasze słówko “zjednoczonych” jest zastąpione przez francuskie “unies” stąd U zamiast Z).

Inny tego typu przykład to skrót opisujący nam żywność genetycznie modyfikowaną czyli un O.G.MUn organisme génétiquement modifiéznów zamiast polskiego GMO mamy O.G.M. Wynika to oczywiście z francuskiego szyku zdania.

Należy podkreślić również, że większość skrótów, np. powszechnych chorób zakaźnych czy zjawisk pochodzi z języka angielskiego i weszło do języka polskiego pod niezmienioną postacią. Przykładem jest choćby AIDS, który pochodzi od angielskiego Acquired Immune Deficiency Syndrome. Oczywiście, posiadamy polskie tłumaczenie – zespół nabytego niedoboru odporności, ale nie jest ono tak często używane jak skrót. Warto zapamiętać, że francuski odpowiednik to le SIDA, czyli Le syndrome d’immunodéficience acquise. Widzimy zatem, że tłumaczenie będzie identyczne, ale kolejność literek jest zupełnie inna. Podobna sytuacja zachodzi w przypadku podatku VAT – La T.V.A  La taxe sur la valeur ajoutée oraz mojego ulubionego UFO, czyli un OVNI – Un objet volant non identifié  😀 

W przypadku skrótów opisujących instytucje, sytuacja będzie wyglądała nieco inaczej. Tutaj w grę nie wchodzi tylko inna kolejność literek, ale np. całkiem inna nazwa danej organizacji. Przykładem jest odpowiednik naszego ZUS-u czyli URSSAF (Unions de Recouvrement des Cotisations de Sécurité Sociale et d’Allocations Familiales).

Podsumowując – pamiętajcie o tym, że nie wszystkie skróty są międzynarodowe. Skrót, który  jest znany Polakom, niekoniecznie musi być znany innym narodowością. Mam nadzieję, że ten post zwróci Waszą uwagę na ten problem i będziecie na to bardziej wyczuleni. Kluczem do sukcesu jest to aby nie tłumaczyć wszystkiego dosłownie i respektować składnię oraz szyk francuskiego zdania.