Spór o przeszłość, czyli Passé Composé kontra Imparfait

14445683_668505393304394_2133816436_n

Stali czytelnicy bloga Wszystko co francuskie, na pewno zauważyli, że niechętnie (a właściwie w ogóle) nie piszę o czasach gramatycznych w języku francuskim. Często podkreślam, że ten temat nie jest zbyt kreatywny i bardzo nie chciałabym przepisywać Wam regułek, które można znaleźć w pierwszej lepszej książce do gramatyki. Na mojej stronie znajdziecie niuanse i ciekawostki, więc jeśli mam pisać o czasach to tylko w takiej formie. I tak właśnie zrobię dzisiaj ! Temat ? Różnica pomiędzy Passé composé i Imparfait, czyli… problem znany, (nie)lubiany i oklepany!

Osobiście uważam, że problem rozróżniania czasu Passé composé i Imparfait jest dość nadmuchany i nauczyciele robią wokół  niego zbyt dużo zamieszania. To jest trochę tak jak z rodzajnikami – wszyscy skupiają na tym swoją uwagę i wypełniają ćwiczenia, a finalnie i tak nikt nie potrafi dobrać właściwego. Nie chodzi o to, że ja w tym momencie głoszę tutaj dekadentyzm i mówię, że ta nauka to w ogóle bez sensu. Chodzi tylko o to, żeby zdać sobie sprawę, co tak naprawdę w tym całym rozróżnianiu jest faktycznie ważne. Przede wszystkim trzeba zdać sobie sprawę z tego, jakie my błędy możemy popełnić w języku. Popełniamy ich mnóstwo i są to błędy różnej kategorii. Dobieramy złą końcówkę czasownika, wprowadzamy niewłaściwy szyk zdania, nie uzgadniamy przymiotnika do liczby i rodzaju rzeczownika, wybieramy niewłaściwy rodzajnik i tak dalej i tak dalej.  To zupełnie normalne, a nawet wskazane, bo on apprend plus de nos erreurs que de nos succès. Istnieją jednak błędy nie tyle małe i duże, co  rażące i te mniej rażące. Błędem rażącym jest na przykład błąd popełniany przez wszystkich przeciwników gramatyki, czyli mówienie o przeszłości w czasie teraźniejszym lub nieodmienianie czasowników… Błędem mniej rażącym jest natomiast błędne dobranie czasu przeszłego do kontekstu czy sytuacji. I właśnie tutaj przechodzimy do sedna sprawy – błędem mniej rażącym (ale cały czas błędem) jest pomylenie czasu Passé composé z Imparfait. Z tego też powodu, spróbuję wyjaśnić Wam na jakiej zasadzie rozróżniamy te dwa czasy.

14429629_668520356636231_1251672448_n

Fragment utworu  “Dejeuner du matin”, w którym zostały wykorzystane oba czasy przeszłe.

Decydując się na taki post, na początku powinnam napisać, że Passé Composé to ten dokonany czas przeszły a Imparfait to ten niedokonany. W tym stwierdzeniu jest jednak mało prawdy, więc należy ten mit obalić. Popatrzmy na dwa zdania:

1.J’ai rencontré Sophie le 22 avril 1980. – Poznałem Sophie 22 kwietnia 1980 roku.

2.J’ai vécu a Paris pendant trente ans. – Żyłem w Paryżu przez 30 lat.

  • Nasze zdanie numer 1 ma charakter punktowy i można uznać tę czynność za dokonaną, bo “poznałem” i to się już stało i to był jeden moment nierozciągający się w czasie.
  • Nasze zdanie numer 2 natomiast, ma charakter bardziej opisowy, ale z drugiej strony mamy tam wyraźne ramy czasowe.

Oba zdania są w czasie Passé Composé. Czemu skoro zdanie nr 2 jest czynnością, która rozciągała się w czasie (bo mieszkałem a nie zamieszkałem) nie jest zapisane w czasie Imparfait ?

Otóż punktem wspólnym tych dwóch zdań jest to, że podmiot mówi o tych czynnościach jako zakończonych w przeszłości i podaje dokładne liczby, ramy czasowe. W pierwszym zdaniu mamy czynność wyraźnie dokonaną, nawet podano datę. W drugim mamy ramy czasowe – mieszkałem przez 30 lat. I już tam nie mieszkam.

Konkluzja jest zatem taka, że Passé Composé to czas nie tyle dokonany co określony przez ramy czasowe, w jakiś sposób sprecyzowany. Imparfait natomiast, to czas, który nie wyznacza granic, który mówi ogólnie i opisowo.

Co będzie znaczącym błędem ?

Znaczącym błędem w przypadku rozróżniania czasów Passé Composé oraz Imparfait będzie mylenie ich podstawowych zastosowań. Istnieją bowiem takie sytuacje, w których książki do gramatyki zgodnie przedstawiają zastosowania każdego z czasów.

Oto kilka zasad na 100 % *

Passé composé

– czynności sprecyzowane w czasie

Aujourd’hui je me suis réveillé très tôt. –dzisiaj wstałem bardzo wcześnie.

– czynności kolejno po sobie następujące

Je me suis levé, j’ai pris la douche et puis j’ai preparé mon petit – déjeuner. – Wstałem, wziąłem prysznic i potem przygotowałem śniadanie.

Imparfait

-tło do wydarzeń

J’ouvrais la porte quand le téléphone a sonné. – Otwierałem drzwi, kiedy zadzwonił telefon.

-opis przyrody i okoliczności

Il y avait beaucoup de soleil, il faisait beau. – Było ładnie, świeciło słońce.

Le bar était plein, tout le monde fumait, buvait, riait. – Bar był pełny, wszyscy palili, pili i śmiali się.

– przyzwyczajenia z przeszłości

Avant, je fumais. – kiedyś paliłem.

Jadis, beaucoup d’enfants travaillent aussi dur que les adultes. – Niegdyś dużo dzieci pracowało tak samo ciężko jak dorośli.

-czasowniki wyrażające: stan umysłu, uczucie, opinię, upodobania

aimer (kochać), croire (wierzyć, myśleć), désirer (pragnąć), détester (nienawidzić), espérer (mieć nadzieję), penser (myśleć), pouvoir (móc), préférer (woleć), regretter (żałować), savoir (wiedzieć), songer (sądzić) , trouver (znaleźć), vouloir (chcieć).

*Dobra, żartowałam, w języku francuskim nie ma nic na 100 %, przyjmijmy 98%

Co z resztą przypadków ?

Ten post ma na celu uświadomić Wam, że po raz kolejny, zasady dotyczące użycia czasów są dość naciągane i o ile nie zrobicie podstawowych błędów (czyli pomylicie podstawowe zastosowania tych czasów, o których napisałam powyżej) nic wielkiego się nie stanie.

Popatrzmy na dwa zdania:

1.J’allais en boîte tous les soirs pendant les vacances. – W czasie wakacji chodziłam na dyskoteki każdego wieczora.

2. Je suis allé en boîte tous les soirs pendant les vacances. – W czasie wakacji chodziłam na dyskoteki każdego wieczora.

Byłyby identyczne, gdyby nie czas, którymi się różnią. Pierwsze zostało napisane w Imparfait, drugie natomiast w Passé composé. Jaka jest zatem różnica ?

Książki do gramatyki mówią, że my sobie takie zdania możemy różnie interpretować, a wszystko zależy od tego na co stawiamy nacisk w zdaniu.

W zdaniu nr 1 został użyty czas Imparfait, ponieważ kładziemy nacisk na “tous les soirs”, czyli mówimy o czynności, która powtarzała się w przeszłości.

W zdaniu nr 2 został użyty czas Passé composé, ponieważ kładziemy nacisk na “pendant les vacances”, czyli czynność zakończoną w przeszłości, bo to było w czasie wakacji inie trwa do teraz.

Widzicie zatem, że wszystko zależy od intencji mówiącego, więc dobra wiadomość jest taka, że w przypadku takich zdań nasz ewentualny błąd będzie usprawiedliwiony, bo rozmówca nie wie na co chcieliśmy tak naprawdę położyć nacisk. Zarówno Passé composé jak i Imparfait będzie formą poprawną.

P.S. Jeśli ktoś jest spostrzegawczy zauważył, że zdanie nr 2 z początku wpisu, można podciągnąć pod tę samą zasadę 😛

Uwaga na zmianę sensu zdania

Istnieją również takie sytuacje, kiedy zmiana czasu zmienia nam troszkę sens zdania.

1.Il a demandé à  quelques personnes de l’accompagner mais personne ne voulait aller avec lui.

2.Il a demandé à  quelques personnes de l’accompagner mais personne n’a voulu aller avec lui.

W zdaniu nr 1 dowiadujemy się, że facet poprosił kilka osób, żeby mu potowarzyszyły, ale żadna nie chciała z nim iść. Użycie czasu Imparfait wskazuje na to, że my nie wiemy czy ktoś z nim poszedł.  W tym zdaniu stawiamy nacisk na opis tej sytuacji.

W zdaniu nr 2 sytuacja jest podobna, facet poprosił kilka osób, żeby mu potowarzyszyły, ale tym razem już wiemy, że nikt z nim nie poszedł – do tego posłużył nam czas Passé composé. W tym zdaniu stawiamy nacisk na rezultat.

Podsumowując…

Mam nadzieję, że ten post uświadomi Wam, że czasem pomylenie czasu Passé composé z czasem Imparfait nie jest tragedią. Warto zdystansować się trochę do tego “problemu gramatycznego” i skupić się np. na prawidłowej odmianie czasowników w czasie teraźniejszym. Pewnie wielu z Was mieszka we Francji i być może była już upominana przez Francuzów, kiedy użyła nieodpowiedniego czasu przeszłego. Dla pocieszenia powiem Wam, że oni sami nie wiedzą czemu mówi się tak a nie inaczej, ale czego wymagać od Francuzów, skoro same książki do gramatyki trochę gubią się w zeznaniach…

Advertisements

Czasowniki zwrotne i ich specyfika

Dzisiejszy post zacznę od bardzo oczywistego stwierdzenia: język francuski różni się od języka polskiego. I nie jest to cytat z książki Paulo Coelho ani też moje ostatnie zaskakujące odkrycie. Jest to zwykła prawda ogólna, ale prawda o której się zapomina. Im wcześniej przyjmiecie tę informację do wiadomości, tym lepiej dla Was. Wierzcie mi – to wbrew pozorom nie jest takie łatwe. Gdyby osoby uczące się języka obcego przyjęły do wiadomości tę szokującą prawdę nie popełniałyby zasadniczych błędów. Przykład ? Czemu, skoro zdajemy sobie sprawę z tego, że nasz język ojczysty to zupełnie co innego niż język francuski, za wszelką cenę próbujemy tłumaczyć każde zdanie w sposób dosłowny ? Kiedy myślę sobie o tych tłumaczeniach, przypomina mi się Facebook’owa strona Polish your English with Donald… I niestety z mojego doświadczenia wynika, że naprawdę istnieją osoby, które potrafią tak “mówić” po francusku, dokładnie przekładając każdy wyraz. Jest to wielki błąd i ten błąd wśród uczących irytuje mnie najbardziej.

Czemu o tym wspominam ? Wspominam o tym, ponieważ dzisiaj postanowiłam wejść w temat czasowników zwrotnych, które są jednym z dowodów na to, że język polski różni się od języka francuskiego. Otóż zwrotności się nie pokrywają. Oznacza to, że te czasowniki, które są zwrotne w języku francuskim, nie zawsze będą zwrotne w języku polskim i odwrotnie. W tym krótkim akapicie “zwrot-” i jego wyrazy pochodne pojawiły się już trzy razy, a ja nadal nie wyjaśniłam, co to są tak naprawdę oznacza ta cała “zwrotność”.

Czasowniki zwrotne na tle innych czasowników wyróżniają się obecnością zaimka zwrotnego “se” (pol. “się”).To francuskie “się” nie jest takie samo dla wszystkich osób i zmienia swoją formę w zależności od osoby. Voilà! Kolejna różnica w stosunku do języka polskiego !

13874689_645119845642949_699791520_n

Wiemy już zatem, że oprócz tego, iż zwrotności nie pokrywają się z językiem polskim, cząstka “się” w przeciwieństwie do języka polskiego przybiera różne formy.

Czym jeszcze mogą zaskoczyć nas czasowniki zwrotne ?

#1

Uwaga na odmianę

Bardzo częstym błędem, który wychodzi podczas tłumaczenia zdań, zazwyczaj wśród osób początkujących, jest odmiana dwóch czasowników na raz.

Przykład:

Zamiast: J’aime aller au cinéma.

Słyszę często: J’aime vais au cinéma.  

Oczywiście pierwsze zdanie jest poprawne, ponieważ należy pamiętać o tym, że nie odmieniamy dwóch czasowników na raz. W języku polskim sytuacja jest dokładnie taka sama ! Nie mówimy przecież: “Ja lubię idę do kina”, tylko “Ja lubię chodzić do kina.” Odmieniamy zatem czasownik, który ma stać bezpośrednio po podmiocie.

W przypadku czasowników zwrotnych natomiast należy zwrócić uwagę na pewien szczegół, często pomijany, otóż o ile powyższa zasada w zupełności ich dotyczy, o tyle cząstka “się” zawsze musi być odmieniona do odpowiedniej osoby.

Popatrzmy na  bardzo proste zdanie: Musisz odpocząć.

Czasownik “odpoczywać”  = se reposer, widzimy zatem, że w języku francuskim jest to czasownik zwrotny.

Biorąc pod uwagę zasadę, o której wspomniałam powyżej, nie napiszemy:

Tu dois se reposes.

ponieważ tylko pierwszy czasownik odmieniamy, zatem drugi czyli nasz “se reposer” musimy pozostawić w bezokoliczniku.

Poprawiamy zatem i otrzymujemy:

Tu dois se reposer.

Ale czy ta wersja jest poprawna ? Otóż nie. Musimy jeszcze uzgodnić cząstkę “się” do naszej osoby “tu”. Zatem wersja poprawna tego zdania to:

Tu dois te reposer.

#2

Uwaga na tryb rozkazujący

Zasady tworzenia trybu rozkazującego od czasowników zwrotnych można ująć w trzech linijkach. Jednak dopiero po piętnastym przeczytaniu tego jakże krótkiego tekstu, zaczynamy rozumieć, o co tak naprawdę chodzi… 😀

a. Ogólna zasada jest następująca:

W formie twierdzącej trybu rozkazującego zaimek zwrotny znajduje się po czasowniku:

Amusons – nous bien ! = Bawmy się dobrze !

Amusez – vous bien ! = Bawcie się dobrze !

Amuse – toi bien ! = Baw się dobrze !

Skąd nagle, w przypadku drugiej osoby l. pojedynczej  zaimek mocny “toi”, skoro formą zwrotną dla tej osoby jest “te” ? Tego nie wiadomo. To po prostu trzeba zapamiętać:)

b. W formie przeczącej trybu rozkazującego, wszystko jest dokładnie na odwrót, w stosunku do tego, co napisałam powyżej:

Zaimek zwrotny znajduje się przed czasownikiem:

Ne vous amusez pas bien ! = Nie bawcie się dobrze !

A zamiast “toi”, znów pojawia się “te”

Ne t’amuse pas bien ! = Nie baw się dobrze !

#3

Czasownik zwrotny czasownikowi zwrotnemu nierówny

W języku francuskim wyróżniamy kilka typów czasowników zwrotnych:

a. Czasowniki, których zwrotność jest częścią integralną i które bez tej zwrotności nie występują, np. se souvenir (przypominać sobie) czy se moquer (kpić, żartować sobie)

b. Czasowniki, które występują bez zwrotności, ale mogą tę zwrotność również posiadać. Wtedy przyjmują zupełnie inne znaczenie, np. douter (wątpić) – se douter (domyślać się)

c. Czasowniki zwrotne, które mają znaczenie strony biernej, np.

Ces plats se mangent en France (= Ces plats sont mangés en France)

Te dania je się we Francji (= te dania są jedzone we Francji)

 #4

Sobie samemu czy nawzajem ?

13875051_643710259117241_484059050_n

Tak naprawdę, te trzy typy czasowników zwrotnych, zebrane przeze mnie powyżej, to nie wszystkie, które oferuje nam język francuski.

d. Les verbes pronominaux réfléchis, czyli czasowniki zwrotne, w przypadku których czynność skierowana jest na podmiot, np. se couper (skaleczyć się), se laver (myć się).

Le soir, tu te douches ou tu te baignes ?

Wieczorem bierzesz prysznic czy kąpiel ? 

Czynność skierowana na podmiot – myje sam siebie.

e. Les verbes proniminaux réciproques, czyli czasowniki zwrotne, w przypadku których czynność skierowana jest na inną osobę, np. se voir (widzieć się), se parler (mówić do siebie), se téléphoner (dzwonić do siebie).

Sophie, Jean et Pierre se sont téléphoné.

Sophie, Jean i Pierre zadzwonili do siebie.

Nadia et Louis se sont parlé hier.

Nadia i Louis rozmawiali ze sobą wczoraj.

Antoine et François se sont vues ce matin. 

Antoine i François widzieli się dzisiaj rano.

Należy podkreślić, iż zaimek zwrotny może pełnić funkcję dopełnienia bliższego (COD) lub dalszego (COI).

Les deux garçons se sont battus. = battre quelqu’un = se pełni funkcję COD

Ils se sont téléphoné. = téléphoner à quelqu’un = se pełni funkcję COI

#5

Uwaga na uzgodnienia w czasach złożonych

Ostatnia informacja w #4 jest ważna, ponieważ od tego czy zaimek zwrotny pełni funkcję dopełnienia bliższego czy dalszego zależy uzgodnienie imiesłowu z podmiotem.

Zasada jest następująca:

Imiesłów czasu przeszłego (Participe passé) uzgadnia się z podmiotem w liczbie i w rodzaju, gdy nasz zaimek zwrotny pełni funkcję dopełnienia bliższego.

Wróćmy zatem do przykładów z #4

Les deux garçons se sont battus. = battre quelqu’un = se pełni funkcję COD

mamy uzgodnienie w postaci “s” przy imiesłowie battu (od czasownika battre)

Ils se sont téléphoné. = téléphoner à quelqu’un = se pełni funkcję COI

nie mamy uzgodnienia przy imiesłowie téléphoné.

Co ciekawe…

Dla jednych przykłady, które umieszczę poniżej będą dowodem na to, że język francuski dba o szczegóły, dla innych, że język francuski jest po prostu… dziwny. Dla mnie natomiast, jest to niezwykle ciekawe 😀

Kiedy mówimy: Ona się umyła i Ona umyła ręce, mówimy cały czas o tej samej osobie –  o niej. W języku francuskim istnieje jednak pewien niuans, dotyczący uzgodnienia wspomnianego już przeze mnie participe passé z podmiotem w przypadku tych dwóch zdań.

Elle s’est lavée. = Co umyła ? Siebie samą. -> Uzgadniamy PP z podmiotem.

Elle s’est lavé les mains. = Co umyła ? Swoje ręce. – > Brak uzgodnienia PP z podmiotem.

Moglibyśmy pomyśleć zatem, że według gramatyki “ręce” nie są częścią jej ciała, tylko stanowią osobną część 😀 Teoria jest jednak taka, że w pierwszym zdaniu COD stoi przed PP, stąd też uzgodnienie, w drugim natomiast COD stoi po PP, stąd też brak uzgodnienia.

Elle s’est lavée.

umyła – kogo ? co? – siebie (se) -> dopełnienie bliższe COD – > stoi przed PP (lavé)

-> uzgadniamy

Elle s’est lavé les mains.

umyła – kogo ? co ? – ręce (les mains) – > dopełnienie bliższe COD – stoi po PP (lavé)

-> brak uzgodnienia

Inny przykład:

Elle s’est coupée au doigt.  = Co skaleczyła ? Siebie w palec. -> Uzgadniamy PP z podmiotem.

Elle s’est coupé le doigt. = Co skaleczyła ? Palec. -> Brak uzgodnienia PP z podmiotem.

Pause-café: “À tes souhaits”, czyli kilka słów o francuskim kichaniu

Eksperci od savoir-vivre’u w swoich książkach odpowiadają na pytanie czy stosownym jest użycie wyrażenia “na zdrowie” w sytuacji, gdy ktoś kichnie w naszym towarzystwie, a ja dzisiaj, w przeciwieństwie do nich, na to pytanie Wam nie odpowiem. Nie wynika to z mojej złośliwości, ale ze zwyczajnej niekompetencji. Pozwólcie  zatem, że wyrażeniem “na zdrowie” zajmę się od nieco innej strony, tej bardziej etymologiczno-językowej 🙂

Za inspirację do napisania tego postu dziękuję T., ponieważ z pewnością, długo sama nie wpadłabym na pomysł, żeby głównym bohaterem mojego wpisu uczynić wyrażenie, które nie jest typowo francuskie. “Na zdrowie” występuje przecież w większości języków i jest powszechnie używane.

Kilka słów o etymologii

Istnieje wiele teorii dotyczących pochodzenia tego wyrażenia, większość z nich jest dość baśniowa i romantyczna. Otóż, kichanie było niegdyś interpretowane jako dobry lub zły znak, w zależności od okoliczności (pozycji księżyca lub pory dnia).  Mogło być oznaką pecha lub choroby, ale także szczęścia i obecności ducha boskiego w ciele człowieka, do którego należy skierować życzenie. Wierzono także, że poprzez kichnięcie dusza opuszcza ciało, stąd też zwyczaj zakrywania buzi. Dzisiaj wiemy jednak, że czynimy tak nie ze względów historycznych, ale raczej higienicznych 🙂

Kichanie po francusku

W języku francuskim kichanie jest o tyle ciekawe, że z każdym kichnięciem wypowiadamy inną, magiczną formułkę 😀

Za pierwszym razem –  À tes souhaits !  – Na zdrowie ! (dosł. Na Twoje życzenia, niech się spełnią twoje życzenia; le souhait – życzenie)

Za drugim razem – À  tes amours ! – Na Twoje miłości !

Za trzecim i kolejnym istnieje wiele opcji:

  • avec un grand “A” et beaucoup de “s” – z wielkim “A” i wieloma “s”
  • et à tes enfants – Na Twoje dzieci!
  • et à ton argent – Na Twoje pieniądze !
  • et qu’elles durent toujours – I żeby trwały na zawsze (elles odnosi się do miłości, wspomnianych na początku)

Inne wyrażenia, nieco bardziej romantyczne:

 Que tous ceux qui se promènent sur les remparts de ton cœur soient bénis 

Niech wszyscy, którzy spacerują po murze obronnym twojego serca będą błogosławieni.

Osoba kichająca odpowiada:

Les remparts de mon cœur sont si étroits que ne s’y promènent que mamie et moi.

Mury obronne mojego serca są tak wąskie, że spaceruje tam tylko moja babcia i ja. 

(I teraz moje ulubione :D)

Que le bon Dieu te bénisse, et qu’il te change en pain d’épices.

Niech Bóg cię błogosławi i …. zamieni cię w piernik ! 😀

Pamiętajcie, że o ile À tes souhaits !  we Francji możemy usłyszeć, o tyle wszystkie inne wyrażenia przeze mnie podane są czysto teoretyczne i stanowią jedynie ciekawostkę językową, zatem nie należy ich (nad)używać 😀

Kichanie a toast

W języku polskim wyrażenia “na zdrowie” używamy zarówno do osoby kichającej, jak i w przypadku wznoszenia toastu, Francuzi natomiast mają na te dwie okoliczności różne wyrażenia.

Kichanie – À tes souhaits !  

Toast – À ta santé ! 

Dodatkowo…

Pamiętajmy również o tym, że każdy język ma inny wyraz naśladujący dźwięk podczas kichania. Francuskim odpowiednikiem naszego APSIK ! jest ATCHOUM !

éternuer – kichać

Mouchoir en papier – chusteczka higieniczna 

Mon ami… à moi ! Kwestia przynależności w języku francuskim

13692217_1149761828379556_641183849_o

J’ai un ami pour rire, pour sauter dans les flaques, c’est mon ami à moi !  (…)

Mon ami à moi, Corinne Dreyfuss

Powyższy fragment pochodzi z książki dla dzieci, której tytuł, mimo, że do najbardziej skomplikowanych nie należy, zwrócił niegdyś moją uwagę. Swoją drogą, uwielbiam takie momenty, kiedy wchodzę do księgarni i pierwsza książka, która wpada mi w ręce, staje się inspiracją do nowego posta. Tak się stało w tym przypadku, jak się zapewne domyślacie 🙂 Otóż uznałam, że powinnam, nie tyle co wyjaśnić, ale chociaż poruszyć, tę intrygującą mnie kwestię wyrażania przynależności w języku francuskim i podzielić się z Wami swoimi “odczuciami” na jej temat 😀

Język francuski lubi przymiotniki dzierżawcze

Zanim zacznę moje dogłębne analizy językowe, powinnam chyba wyjaśnić termin przymiotniki dzierżawcze, ponieważ domyślam się, że może on nie być dla wszystkich taki oczywisty.

Przymiotniki dzierżawcze to takie przymiotniki, które określają rzeczownik pod względem jego przynależności do kogoś lub czegoś. Przykłady: ta valise (twoja walizka), leur sac (ich torba), vos projets (wasze plany) itd.

Całej piętnastki (przymiotników) należy po prostu się nauczyć, rozpisując ją w postaci tabelki, a potem aby dobrać odpowiedni przymiotnik dzierżawczy należy odpowiedzieć sobie na trzy pytania:

  1. Ilu jest posiadaczy?
  2. Ile jest rzeczy posiadanych ?
  3. Jaki jest rodzaj tych rzeczy ?

Przykład: Chcemy powiedzieć “Mój zeszyt”

Odpowiadamy na wszystkie pytania:

  1. Jeden posiadacz – ja
  2. Jedna rzecz – zeszyt – liczba pojedyncza
  3. Le cahier – r. męski

Zerkamy do tabelki, którą znajdziemy TUTAJ i łączymy te trzy informacje. Poprawną formą w tym przypadku będzie przymiotnik “mon” (mon cahier)

Skoro wiecie już jak wyglądają przymiotniki dzierżawcze, mogę wrócić do podtytułu i wyjaśnić czemu język francuski tak je lubi. Przyznam, że sama prze długi czas tego nie zauważałam, ale w momencie kiedy kolejny nauczyciel zwrócił na to uwagę, doszłam do wniosku, że to prawda. Język francuski lubi przymiotniki dzierżawcze, ponieważ kiedy tylko to możliwe, zastępuje nimi rodzajniki. To po prostu bardziej naturalne, że kiedy za oknem pada Francuz powie: Il pleut, je vais prendre mon parapluie, a nie (..) je vais prendre un parapluie. Zauważcie, że my po polsku powiemy raczej odwrotnie, czyli bardziej naturalnym będzie dla nas powiedzenie: pada, więc wezmę parasol. “Mój” dorzucimy raczej wtedy kiedy będziemy chcieli podkreślić, że chodzi dokładnie o nasz parasol, a nie kogoś innego.

Mon ami à  moi, czyli francuska maniera

Czy nie intryguje Was tytuł książki, o której wspomniałam na początku ? Czemu skoro mamy już przymiotnik dzierżawczy mon, dodajemy jeszcze przyimek à i zaimek mocny moi ? To dla nas trochę nienaturalne i brzmi jak powtórzenie… W wiadomościach często o to pytacie, więc poruszenie tego tematu uznałam za stosowne.

Jak się okazuje, to dość częste zjawisko w języku francuskim i nie należy go za bardzo analizować. To taka trochę francuska maniera. Dodanie zaimka mocnego (moi, toi, lui, elle, nous, vous, eux, elles) do rzeczownika służy po prostu podkreśleniu i “umocnieniu” przynależności.

Tes suggestions à toi me paraissent excellentes. – Twoje sugestie wydają mi się świetne. (twoje i nikogo innego)

Elle a sa façon à elle d’approcher les gens. – Ma swój sposób, na zbliżanie się do ludzi. (jej własny, charakterystyczny)

Podobna konstrukcja, jednak z rodzajnikami zamiast przymiotników dzierżawczych również jest możliwa i używana w języku francuskim:

Sophie est une cousine à moi. = Sophie est ma cousine

 J’ai rencontré le père d’un ami à toi au théatre. = J’ai rencontré le père de ton ami

C’est une idée à moi d’aller au restaurant. = C’est mon idée d’aller au restaurant.

Zaimki dzierżawcze

Ważną rzeczą jest, aby nie mylić przymiotników z zaimkami. Pamiętajcie, że zaimki zastępują nam rzeczownik, podczas gdy przymiotniki go opisują.

C’est ma voiture – To mój samochód.

ALE

Cette voiture est plus confortable que la mienne  – Ten samochód jest wygodniejszy niż mój.

Wszystkie zaimki dzierżawcze znajdziecie TUTAJ

Przyimek DE w języku francuskim

Z przynależnością w języku francuskim kojarzymy przede wszystkim przyimek DE. Ma on różne funkcje, ale dzisiaj wspominam o nim oczywiście tylko w jednym, konkretnym kontekście.

C’est le chat de Jean – To kot Jana

Na zakończenie, należy wspomnieć o różnicy pomiędzy

przyimkiem “de” oraz “à”

13702511_1149790245043381_1060609844_o

Na naszym obrazku znajdują się dwa zdania. Które z nich jest poprawne ?

Poprawne jest zdanie drugie, natomiast użycie przyimka à w kontekście przynależności, również kiedyś było w języku francuskim poprawne ! Przykłady możemy znaleźć choćby w słynnej “Pieśni o Rolandzie”. Faktem jest natomiast, że do teraz we Francji możemy spotkać się z wyrażaniem przynależności poprzez przyimek à, jednak jest to specyficzne dla poszczególnych regionów i nie uchodzi za formę poprawną gramatycznie.

O ile zdanie: Le vélo à Sophie est joli  jest niepoprawne, o tyle użycie czasownika être zmienia dużo i dopuszcza przyimek à –   Ce vélo est à Sophie.  

 

Pause-café: Znaczenie akcentu circonflexe na przykładzie Świąt Wielkiej Nocy

L’accent circonflexe est l’hirondelle de l’écriture.

– Jules Renard

 

Zbliżają się najważniejsze chrześcijańskie Święta w roku, które po francusku noszą nazwę Pâques. Słowo to pochodzi oczywiście od łacińskiego Pascha, ale co ciekawe, kiedyś w języku francuskim również pomiędzy “a” i “q” występowała literka “s” i tym samym wyraz ten był pisany następująco: Pasques. Taką informację możemy znaleźć oczywiście w książkach dotyczących etymologii wyrazów, ale możemy posłużyć się także wiedzą na temat akcentu circonflexe. Cóż to za akcent i jaką informację za sobą niesie ?

W języku francuskim istnieje kilka rodzajów akcentów, jednym z nich jest właśnie akcent circonflexe, czyli popularny “daszek”. Nie jest niczym innym, niż połączeniem akcentu aigu (é) z akcentem grave (è). Występuje nad literkami a, e, i, o oraz u. W przypadku a, e, o zmienia nieco wymowę, otóż każda z tych literek zapisana “z daszkiem” będzie miała nieco inne brzmienie, niż ta występująca bez niego.

â to tak zwane “a” postérieur, czyli tylne.

ê to tak zwane “e” ouvert, czyli otwarte.

ô to tak zwane “o”  fermé, czyli zamknięte.

Dodatkowo, akcent circonflexe niesie pewną informację. Otóż zazwyczaj mówi nam o tym, że gdzieś w pobliżu, kiedyś stało “s”. Mamy na to sporo przykładów:

Wielkanoc –  Pâques (kiedyś Pasques)

ŚwiętoFête (od feste, stąd też np. festyn)

Las – Forêt (od foresta)

Zamek – Château (od castel)

Wyspa –  île (od Isle)

Okno –  Fenêtre (od fenestre)

Akcent circonflexe “brał udział” również w głośnej sprawie dotyczącej reformy ortografii, jednak ten nad a, e oraz o nie został zniesiony. Więcej  na ten temat można poczytać w TYM artykule.

Quelle est la différence: wyrażenie “z dnia na dzień” w trzech różnych konstrukcjach

Jedno wyrażenie, trzy różne konstrukcje. Różnią się od siebie właściwie dwoma przyimkami. To kolejny dowód na to, że język francuski to język szczegółowy i precyzyjny. Oto trzy oblicza wyrażenia “z dnia na dzień“, które zmienia swoją formę w zależności od kontekstu:

Au jour le jour

Paul vit au jour le jour, il n’a  aucun projet d’avenir. – Paul żyje z dnia na dzień, nie ma żadnych planów na przyszłość.

On dit toujours qu’il faut vivre au jour le jour sans se soucier du lendemain. – Mówi się zawsze, że trzeba żyć z dnia na dzień i nie martwić się o jutro.

De jour en jour 

Elle est malade, son état s’aggrave de jour en jour. – Ona jest chora, jej stan pogarsza się z dnia na dzień.

Il fait des progrès en langue, son anglais s’améliore de jour en jour. – On robi postęp w nauce języka, jego angielski polepsza się z dnia na dzień.

Du jour au lendemain 

Cela ne me parait pas possible qu’il ait changé d’avis du jour au lendemain. – To mi się wydaje niemożliwe żeby zmienił zdanie z dnia na dzień.

Mon copain a disparu du jour au lendemain sans me dire un mot. – Mój chłopak zniknął z dnia na dzień, nie mówiąc mi ani słowa.

Co wiemy o kobietach, czyli rodzaj żeński rzeczowników

Nie mogę w to uwierzyć, ale dokładnie dziś, ósmego marca, mój blog obchodzi swoje trzecie urodziny ! Pamiętam doskonale, mój pierwszy, trochę nieudolny post,  pod starym adresem blogspot. Był to wpis z okazji Dnia Kobiet oczywiście, ale na pewno nie dotyczył on gramatyki. Dzisiaj będzie dokładnie… odwrotnie ! Z okazji święta wszystkich Pań, powiemy sobie trochę o “kobiecej stronie” języka francuskiego, czyli o rodzaju żeńskim rzeczowników ! 😀 Wiem doskonale, że rodzajniki to Wasze utrapienie, ale dzisiaj sprawa będzie prosta, bo zajmiemy się tylko połową tego zagadnienia. Zostawiamy na chwilę wszystko co z rodzajem męskim związane i pochylamy się nad tą, bardziej złożoną oczywiście, “damską” częścią języka.

lolooo

Kobietę w języku francuskim wyróżnia…

… rodzajnik określony LA lub nieokreślony UNE.

Kobiety w języku francuskim są najczęściej..

dyscyplinami naukowymi, np. la politique, la médicine 

nazwami chorób (niestety… :/), np. la variole, la bronchite

nazwami państw i kontynentów, które kończą się na  -e, np. l’Europe, la France

nazwami świąt, np. la Saint-Nicolas, la Toussaint

samochodami osobowymi (?!), np. une Peugeot, une Opel

Kobieta w języku francuskim pochodzi od mężczyzny ponieważ…

…rodzaj żeński tworzymy dodając do formy podstawowej (męskiej) rzeczownika literkę -e. Istnieje oczywiście mnóstwo zasad bardziej szczegółowych, takich jak: podwojenie ostatniej spółgłoski, np. un chat/une chatte, wymiana ostatniej spółgłoski np. un époux/une épouse, czy  ostatniej sylaby np. un admirateur/une admiratrice

Kobietę w języku francuskim można rozpoznać…

… po końcówkach oczywiście ! Kobieta to …

pasja – passion – rzeczowniki zakończone na – sion

delikatność – finesse –  rzeczowniki zakończone na – ese

piękno – beau – rzeczowniki zakończone na -té

ozdoba – parure – rzeczowniki zakończone na -ure

gwiazda filmowa – starlette – rzeczowniki zakończone na  – ette

wróżka – fée – rzeczowniki zakończone na – ée

talia – taille –  rzeczowniki zakończone na -aille

Kobieta kobiecie w języku francuskim nierówna bo…

… czasem, te które mogą wydawać się podobne mają  zupełnie inne charaktery…

Oto dwie formy żeńskie pochodzące od jednego słówka rodzaju męskiego, ale różniące się znaczeniem:

le débiteur (dłużnik)

la débitrice (dłużniczka)

la débiteuse (maszyna do cięcia drewna, kamienia i innych materiałów)

le charmeur (uwodziciel)

la charmeuse (uwodzicielka)

la charmeresse (czarodziejka)

le patron (szef)

la patronne (szefowa)

la patronnesse (patronka)

W języku francuskim istnieją także kobiety niezależne, gdyż…

… nie potrzebują rodzaju męskiego żeby istnieć !

Słówka, które występują zawsze w rodzaju żeńskim to :

une sentinelle (wartownik),

une victime (ofiara),

une vedette (gwiazda),

une idole (idol).

Niestety niektóre kobiety są zbyt słabe i…

… nie posiadają żeńskiego odpowiednika swojego zawodu.

Przykłady takich zawodów to:

un médecin (lekarz),

un procureur (prokurator),

un peintre (malarz),

un ingénieur (inżynier),

un chercheur (badacz).

jfh